ലക്ഷ്യബോധം

"ലക്ഷ്യബോധമില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ ദിശ നഷ്ടപ്പെട്ട കപ്പൽ പോലെയാണ്." തോമസ് കാർലൈൽ

  
0:00
-9:14

"ഒട്ടേറെപ്പേർ ആരുമറിയാതെ നിരാശാപൂർണ്ണമായ ജീവിതം നയിച്ചു പോരുന്നു "

ഹെൻറി ഡേവിഡ് തോറോ

ദിവസവും വളരെ ഉത്കണ്ഠയോടെ ഉറക്കമുണരുന്നവരാണ് നമുക്കു ചുറ്റും  - സുഹൃത്തുക്കൾ, സഹപ്രവർത്തകർ, ബന്ധുക്കൾ, ക്ലയന്റുകൾ, അങ്ങനെ ഒരുപാട് പേർ. ഭവന വായ്പകൾ, കാർ വായ്പകൾ, വിദ്യാഭ്യാസ വായ്പകൾ, ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് കടങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ തിരിച്ചടയ്ക്കുന്നതോർത്ത് വ്യാകുലരാണ് അവരിൽ പലരും.

ഇതിൽ ഏറ്റവും മോശം കാര്യം എന്തെന്നാൽ, അവരിൽ പലരും ഏറ്റവും വ്യാകുലരായിക്കുന്നത് അവരുടെ ജോലിയെക്കുറിച്ചോർത്താണ്. ചിലർക്ക് അവരുടെ ജോലിയോടും ജോലിസ്ഥലത്തോടും കടുത്ത അനിഷ്ടവുമുണ്ട്.

ജീവിത ലക്ഷ്യവും, ദൈനംദിന ജോലിയും തമ്മിലുള്ള  നിർണ്ണായകമായ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് നാം പലപ്പോഴും ബോധവാന്മാരല്ല. അതു തന്നെയാണ് ഈ അനിഷ്ടത്തിനു കാരണവും.

ഈ ഉത്കണ്ഠകൾക്കിടയിലും  സ്വപ്നങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള ജീവിതം ഒരു ദിവസം ജീവിക്കാനാകുമെന്ന് നമ്മൾ പ്രതീക്ഷിക്കുകയും അതിനായി  പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ സമയമൊരിക്കലും നമുക്കു വേണ്ടി കാത്തു നിൽക്കുകയില്ല.

പലർക്കും തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യവും ജോലിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇപ്പോഴും വളരെ അകലെയാണ്. അവരുടെ ദൈനംദിന ജോലി ഒരു തരത്തിലും ജീവിത ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് അർത്ഥപൂർണ്ണമായി ഒന്നും സംഭാവന ചെയ്യുന്നില്ല.  ഇത് പകർച്ചവ്യാധി പോലെ വ്യാപ്തിയുള്ള ദുരന്തമാണ്. 

ലക്ഷ്യബോധമില്ലാത്ത ജീവിതം  മനുഷ്യൻ എന്ന നിലയിൽ നമ്മൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളികളിൽ ഒന്നാണ്.

ലക്ഷ്യബോധത്തിന്റെ അഭാവം വ്യക്തികൾക്കോ സമൂഹത്തിനോ  ആരോഗ്യകരമല്ല.

സംഘടനാപരമായ പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് ഗവേഷണം നടത്തിയ വ്യക്തിയെന്ന നിലയിൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ പല സംഘടനകളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ എനിക്ക് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.

വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യബോധത്തോടെ, വ്യക്തിഗതമായും കൂട്ടമായും പ്രവർത്തനങ്ങളെ നയിച്ചത് അവരെ വിജയത്തിലെത്തിച്ചു. ഈ സംഘടനകൾക്ക് ഇവരുടെ ലക്ഷ്യത്തെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ധാരണയുണ്ട്. അതുപോലെ  ഓരോ വ്യക്തികൾക്കും അർത്ഥവത്തായ ജീവിതം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന്  അവരുടെ ലക്ഷ്യബോധത്തെ പറ്റി വ്യക്തമായ ധാരണയുണ്ടാവണം.

ഒരു ലക്ഷ്യബോധം ഉണ്ടായിരിക്കുക എന്നത് സംതൃപ്തി നൽകുന്നതോടൊപ്പം പ്രായോഗികമായ ഒരു ആവശ്യം കൂടിയാണ്. ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, റോബോട്ടിക്സ് തുടങ്ങിയ സാങ്കേതിക വിദ്യകളുടെ പുരോഗതി ചില ജോലികളുടെ ആവശ്യകത ഇല്ലാതാക്കുന്നു.

ജോലികളുടെ എണ്ണം കുറഞ്ഞു വരികയും ജനസംഖ്യ നാൾക്കു നാൾ വർധിച്ചു വരികയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ നമുക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ വളരെ കുറച്ച് അവസരങ്ങൾ മാത്രമാണുളളത്. ഈയൊരു അവസ്ഥയിൽ ശരിയായ ലക്ഷ്യബോധം ഉണ്ടാവേണ്ടത് പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ മാത്രമേ പുതിയ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയൂ.

എന്നാൽ, എന്താണ് ലക്ഷ്യബോധം?

ചരിത്രത്തിലുടനീളം തത്ത്വചിന്തകരും മതനേതാക്കളും സാധാരണക്കാരും മനഃശാസ്ത്ര ഗവേഷകരും എല്ലാം ലക്ഷ്യബോധം എന്ന വാക്കിന്  വ്യത്യസ്ത നിർവചനങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പ്രായോഗിക തലത്തിൽ ഓരോ വ്യക്തിക്കും അതുപോലെ തന്നെ ആ വ്യക്തിയേക്കാളുപരി  ഈ ലോകത്തിന് സ്ഥിരവും അർത്ഥവത്തായതുമായ ഒരു ഉദ്ദേശമായി നമുക്ക് നിർവചിക്കാനാവുന്നതാണ്. 

ലക്ഷ്യബോധം നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന് ഊർജ്ജവും കരുത്തും നൽകുന്നു.

നമ്മളെ സ്വയം പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും പ്രശ്നങ്ങളെ തരണം ചെയ്യാൻ പ്രാപ്തരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ആത്മസമർപ്പണം വിനാശകരമായ പ്രവണതകളെ ചെറുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളായി ലക്ഷ്യബോധവും അതിന്റെ "അർത്ഥം" , "ലക്ഷ്യം", "ആത്യന്തികമായ ആശങ്കകൾ " തുടങ്ങിയവ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ക്ഷേമത്തിൽ വഹിക്കുന്ന പങ്കിനെപ്പറ്റി ഗവേഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ലക്ഷ്യബോധം ജീവിതത്തിന്റെ സർവ്വ തലങ്ങളിലുമുള്ള ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾ ലക്ഷ്യബോധത്തോടെയാകുമ്പോൾ സാമൂഹികവും ധാർമ്മികവുമായ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനുള്ള നമ്മുടെ ചിന്താശക്തി കൂടുതൽ സജീവമാകും.

ഒരു വ്യക്തി ലക്ഷ്യബോധത്തോടെ തുടരുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് വാർദ്ധക്യത്തിലെ ആരോഗ്യത്തിന്റെയും ക്ഷേമത്തിന്റെയും പ്രധാന സൂചകം എന്ന്  പഠനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. അതു പോലെ തന്നെ

മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളും വൈകല്യങ്ങളുമുള്ള ആളുകളിൽ ലക്ഷ്യബോധം ഉണ്ടാവുന്നത് അവരുടെ മാനസിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ മറികടക്കാൻ  സഹായിക്കുമെന്നാണ് ഗവേഷകർ കണ്ടെത്തിയത്. ഇതിനർത്ഥം നമ്മുടെയുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന

ലക്ഷ്യബോധം വളർത്തിയെടുക്കുന്നത്, ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലേക്ക് നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു.

പരമ്പരാഗതമായി മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ലക്ഷ്യബോധത്തെക്കുറിച്ചും ജീവിതത്തിൻന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചും ധാരാളം പഠനങ്ങൾ കാണാം. അതിൽ നിന്ന് നമുക്ക് മനസിലാവുന്നത് ലക്ഷ്യബോധം ഒരു കപ്പലിന്റെ ചുക്കാൻ പോലെയാണ്. അത് നമ്മുടെ മനസിനെ ശരിയായ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

1946 - ലെ വിക്ടർ ഫ്രാങ്ക്ളിന്റെ 'മനുഷ്യന്റെ അർത്ഥത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള തിരച്ചിൽ' എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണം ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജി മേഖലയേയും ലക്ഷ്യബോധത്തിന്റെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയേയും ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫ്രാങ്ക്ൾ ഒരു മനഃശാസ്ത്രജ്ഞനും ഹോളോകോസ്റ്റ് അതിജീവിച്ച വ്യക്തിയുമാണ്. ഫ്രാങ്ക്ളിന്റെ ഭാര്യ, മാതാപിതാക്കൾ, മുത്തശ്ശിമാർ, എന്നിവരെ നാസികൾ കൊലപ്പെടുത്തി.

 കോൺസൺട്രേഷൻ ക്യാംപിൽ, മൂന്നു വർഷങ്ങൾ അയാൾ കഷ്ടപ്പെട്ടു. ഒരു ക്യാമ്പ് അന്തേവാസിയെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം  അടിമവേല, പീഡനം, പട്ടിണി, മറ്റ് ഭയാനകമായ പീഡനങ്ങൾക്കും വിധേയനായി. തന്റെ ബുദ്ധിമുട്ടുകളുടെ ഇടയിലും ജീവിതത്തിന് അർത്ഥം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളും മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കുന്ന വിധത്തിൽ  അനുഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച് എഴുതുകയും ചെയ്തതിനു പിന്നിലുള്ള ദൃഢനിശ്ചയമാണ് അദ്ദേഹത്തെ  അതിജീവിക്കാൻ പ്രാപ്തനാക്കിയതെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ഫ്രാങ്ക്ൾ ഒരു കൈയെഴുത്തുപ്രതിയായി എഴുതിയ ഈ അനുഭവങ്ങൾ പിന്നീട് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും വളരെയേറെ സ്വീകാര്യത നേടുകയും ചെയ്തു.

മതപരമായ വിശ്വാസം അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യ പുരോഗതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധ്യങ്ങളുള്ള  തടവുകാർ, തങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് മാത്രം ശ്രദ്ധിച്ചു ദിനങ്ങൾ തള്ളി നീക്കിയിരുന്ന തടവുകാരെ അപേക്ഷിച്ച് ക്യാമ്പിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അതിജീവിക്കാൻ കൂടുതൽ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.

അദ്ദേഹം ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിയിൽ "ലോഗോതെറാപ്പി" എന്ന പുതിയ ഒരു തിയറി സൃഷ്ടിച്ചു. വിഷാദം, ഉത്കണ്ഠ എന്നിവയ്ക്കെതിരെ ലക്ഷ്യബോധം

സംരക്ഷണ ഘടകമായി പ്രവർത്തിച്ച് മെച്ചപ്പെട്ട മാനസികാരോഗ്യത്തെ  പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. യുക്തിപൂർവമായ മനസ്സിന്റെ ശക്തി ഗൗരവമായി എടുത്തു കൊണ്ട്, ലക്ഷ്യബോധവും ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥവും അടിസ്ഥാനമാക്കി പോസിറ്റീവ് വിശ്വാസ സംവിധാനങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിലൂടെ മെച്ചപ്പെട്ട മാനസികാരോഗ്യം നിലനിർത്താനുള്ള  കാഴ്ച്ചപ്പാടായ വൈജ്ഞാനിക വിപ്ലവത്തിന്റെ" (cognitive revolution) ആദ്യകാല വഴികാട്ടികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഫ്രാങ്ക്ൾ.

മാനസിക വിശകലന സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എറിക് എറിക്സൺ ലക്ഷ്യബോധത്തെ പ്രായപൂർത്തിയായ ഒരു വ്യക്തിയുടെ കരുത്തിന്റെ പ്രധാന മാനദണ്ഡമായി പറയുന്നു.

ഒരു വ്യക്തി ബാല്യത്തിൽ നിന്ന് കൗമാരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വളർച്ചാഘട്ടങ്ങളിൽ ലക്ഷ്യബോധം ആർജിച്ചെടുക്കേണ്ടതിന്റെ

ആവശ്യകതയെപ്പറ്റി എറിക്സൺ തന്റെ യൂത്ത്: ഐഡന്റിറ്റി ആൻഡ് ക്രൈസിസ് എന്ന പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു.

മറ്റൊരു കാഴ്ചപ്പാടിൽ നോക്കിയാൽ ലക്ഷ്യബോധം, വ്യക്തിപരമായ വളർച്ച, ബന്ധം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനുള്ള കഴിവുകൾ, ഇച്ഛാശക്തി, പ്രതിച്ഛായ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ ശക്തമായ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് സോഷ്യൽ സൈക്കോളജിസ്റ്റ് കരോൾ റൈഫും സഹപ്രവർത്തകരും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇവയാണ്  ആരോഗ്യത്തിലേക്കും സന്തോഷത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന

ക്ഷേമത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ഘടകങ്ങൾ എന്ന് എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് മെന്റൽ ഹെൽത്തിലെ "മധ്യവയസും ക്ഷേമവും" എന്ന അദ്ധ്യായത്തിൽ റൈഫും സഹപ്രവർത്തകരും വാദിക്കുന്നു.

പോസിറ്റീവ് സൈക്കോളജിയിലെ നൂതന ആശയമായ ഹാപ്പിനസ് സ്റ്റഡീസ് അഥവാ മനുഷ്യ സന്തോഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സ്വഭാവ സവിശേഷതകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന  ഒന്നായി ലക്ഷ്യബോധത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.

ഈ പഠനത്തിന് അടിസ്ഥാനമായത് സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനഃശാസ്ത്രത്തിലെയും സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിലെയും ഉൾക്കാഴ്ചയിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടെത്തലുകളും സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ ധാരണകളിൽ ഉണ്ടായിട്ടുള്ള വ്യക്തതയുമാണ്. ഈ കണ്ടെത്തലുകളിലെ ഏറ്റവും രസകരമായ വിരോധാഭാസം എന്തെന്നാൽ ജീവിതസുഖത്തിനായി ഒരുപാട് പരിശ്രമിക്കുന്നവർ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്.

വാസ്തവത്തിൽ സന്തുഷ്ടരാകാൻ നമ്മൾ ചെയ്യുന്ന പല കാര്യങ്ങൾക്കും സന്തോഷവുമായി വലിയ ബന്ധമൊന്നുമില്ല.

ഉദാഹരണത്തിന്, പണം വളരെ കുറച്ച് മാത്രമാണ് സന്തോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.  എന്നാൽ ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മാത്രം ഇത് വ്യത്യസ്തമാണ്. അതായത് കൂടുതൽ ഭക്ഷണം, മെച്ചപ്പെട്ട പാർപ്പിടം, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം എന്നിവയ്ക്കായി കൂടുതൽ പണം ആവശ്യമാണ്. അതൊഴിച്ച് നിർത്തിയാൽ പണത്തിന് സന്തോഷവുമായി ബന്ധമില്ല.

പദവി, മഹത്വം, മേനി നടിക്കുന്നതിനുള്ള മറ്റ് ശ്രമങ്ങൾ എന്നിവയും കൂടുതൽ സന്തോഷം നേടാനുള്ള വിശ്വസനീയമായ വഴികളല്ല. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് നമ്മൾ അനുഭവിക്കുന്ന മെച്ചപ്പെട്ട മാനസികാവസ്ഥയ്ക്ക്അല്പായുസ്സാണ്. വെല്ലുവിളി ഉയർത്തുന്നതും ആകർഷകവുമായ കാര്യങ്ങൾ,പ്രത്യേകിച്ചും അത് നമ്മുടെ വ്യക്തിപരമായ നേട്ടത്തിനപ്പുറം ലോകത്തിന് സംഭാവന നൽകാൻ തക്കതായി വിലമതിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ശാശ്വതമായ സന്തോഷം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുക.